Mater Constantini Magni imperatoris. Ei creditur inventio reliquiarum Verae Crucis Hierosolymis.
Sancta Helena (nata circa annum 246-250 p.C.n. in Drepana, Bithynia, et obiit circa annum 330 in Nicomedia) fuit mater Imperatoris Constantini I Magni. Humili genere nata, Constantio Chloro, futuro tetrarchae, nupsit et Constantinum anno 272 peperit. Constantius eam ante annum 289 repudiavit ut Theodoram, Maximiani filiam, in matrimonium duceret, et ex eo tempore Helena procul a curia vixit; ipse autem non nisi anno 293 Caesar factus est. Postquam filius eius ad imperium ascendit, Constantinus eam ad curiam revocavit, titulum Augustae ei concessit, et summa cum reverentia eam tractavit, matrem imperatricem agnoscens. Profundissima pietate praedita, quamquam de conversionis eius ad Christianismum singula disputantur (quidam historici credunt eam ante Constantinum iam Christianam fuisse, alii eam cum vel post eum conversam esse), Helena memorabile peregrinationem ad Terram Sanctam circa annos 326-328 suscepit. In hoc itinere traditione creditur invenisse reliquias Verae Crucis in loco Golgotha Hierosolymis, necnon clavos crucifixionis et alia sacra. Partes praecipuas egit in fundatione plurium ecclesiarum maximarum in Terra Sancta, inter quas Basilica Nativitatis Bethlehemae et ecclesia Eleona in Monte Oliveti; Basilica autem Sancti Sepulchri iussu Constantini exstructa est. Elemosynas generosas distribuit et magnam caritatem erga pauperes et milites ostendit. Helena Constantinopolitana ut sancta in Christianismo Orientali et Occidentali veneratur ob pietatem suam, contributionem ad reliquias Passionis inveniendas, et munus suum in Christianizatione Imperii Romani. Reliquiae eius in pluribus locis dispersae sunt, praesertim in Basilica Sanctae Mariae in Ara Caeli Romae, dum Basilica Sanctae Crucis in Hierusalem, in solo domus eius aedificata, reliquias Crucis servat.